مدیریت شهری از چالش تا تدبیر در گفتگو با دکتر حسن اسکندریان
گفتوگو با حسن اسکندریان عضو شورای استان خراسان شمالی درباره چالشهای مدیریت شهری و راهکارهای مبتنی بر رویکردهای علمی
مصاحبهکننده: موحدی – خبرنگار
موحدی: با توجه به تجربه شما در حوزه مدیریت شهری و شوراها، مهمترین چالشهای مدیریت شهری در شهرهای متوسط مانند بجنورد یا شیروان را در چه حوزههایی میدانید؟
حسن اسکندریان: مدیریت شهری در شهرهای در حال رشد با مجموعهای از چالشهای ساختاری و مدیریتی مواجه است. نخستین چالش، نبود برنامهریزی راهبردی بلندمدت است؛ بسیاری از تصمیمها در مدیریت شهری بر اساس نیازهای کوتاهمدت یا شرایط مقطعی اتخاذ میشود و این امر مانع از شکلگیری یک مسیر توسعه پایدار میگردد. چالش دوم، محدودیت منابع مالی و وابستگی شدید شهرداریها به درآمدهای ناپایدار است که میتواند تعادل برنامههای توسعه شهری را بر هم زند. از سوی دیگر، مسئله هماهنگی نهادی میان دستگاههای اجرایی، شوراها و بدنه مدیریتی شهر نیز از جمله موضوعاتی است که در کارآمدی نظام مدیریت شهری تأثیر مستقیم دارد.
موحدی: در ادبیات علمی مدیریت شهری، چه الگوهایی میتواند برای عبور از این چالشها مورد استفاده قرار گیرد؟
حسن اسکندریان: در مطالعات مدیریت شهری چند الگوی مهم مطرح است که میتواند راهگشا باشد. یکی از این الگوها «برنامهریزی راهبردی شهری» است که بر پایه تحلیل دادهها، شناسایی مزیتهای محلی و تعیین اهداف میانمدت و بلندمدت شکل میگیرد. الگوی دیگر «حکمرانی مشارکتی» است که در آن شهروندان، نهادهای مدنی و بخش خصوصی به عنوان ذینفعان اصلی در فرآیند تصمیمسازی مشارکت دارند. همچنین استفاده از رویکرد «مدیریت مبتنی بر شواهد» اهمیت زیادی دارد؛ بدین معنا که سیاستها و تصمیمات شهری بر اساس دادههای دقیق، مطالعات کارشناسی و تحلیلهای علمی اتخاذ شود، نه صرفاً بر مبنای سلیقههای مدیریتی.
موحدی: برخی کارشناسان معتقدند که سرمایه اجتماعی نقش مهمی در موفقیت مدیریت شهری دارد. نگاه شما در این زمینه چیست؟
حسن اسکندریان: سرمایه اجتماعی در واقع همان اعتماد، مشارکت و احساس تعلق شهروندان نسبت به شهر و نهادهای مدیریت شهری است. هر اندازه این سرمایه تقویت شود، اجرای برنامههای شهری نیز با همراهی بیشتری مواجه خواهد شد. اگر مدیریت شهری بتواند شفافیت در تصمیمگیری، پاسخگویی به مطالبات عمومی و عدالت در توزیع خدمات را در دستور کار قرار دهد، اعتماد عمومی تقویت میشود و این امر خود به افزایش کارآمدی سیاستهای شهری میانجامد.
موحدی: در حوزه زیرساختها و توسعه شهری، چه رویکردی را علمیتر و پایدارتر میدانید؟
حسن اسکندریان: توسعه شهری زمانی پایدار خواهد بود که میان سه مؤلفه اصلی تعادل برقرار شود: کارایی اقتصادی، عدالت اجتماعی و پایداری محیطزیستی. در ادبیات برنامهریزی شهری از این موضوع با عنوان «توسعه پایدار شهری» یاد میشود. به بیان دیگر، توسعه زیرساختها باید به گونهای باشد که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای امروز شهروندان، حقوق نسلهای آینده را نیز در نظر بگیرد. بنابراین، تصمیمگیری در حوزههایی مانند حملونقل شهری، کاربری اراضی و سرمایهگذاری شهری نیازمند نگاه علمی و آیندهنگر است.
موحدی: در پایان، اگر بخواهیم مدیریت شهری را به سمت کارآمدی بیشتر سوق دهیم، چه اصولی باید در اولویت قرار گیرد؟
حسن اسکندریان: به نظر من سه اصل کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد: نخست برنامهریزی مبتنی بر داده و تحلیل علمی، دوم تقویت هماهنگی میان نهادهای مختلف مدیریت شهری و سوم افزایش مشارکت و اعتماد شهروندان در فرآیند حکمرانی محلی. زمانی که این سه عنصر در کنار یکدیگر قرار گیرد، میتوان انتظار داشت که مدیریت شهری با انسجام بیشتر و کارآمدی بالاتری به مسیر توسعه خود ادامه دهد.
